"Ziedaar de bijen" -
Meer dan eens sta ik in Artis even stil bij of schampt mijn blik het gedicht dat is aangebracht tegen de zuidoostgevel van het insectarium. Het is een gedicht dat T. van Deel (1945-2019) speciaal als "muurgedicht" voor deze locatie schreef. Hij nam het jaren later op in wat zijn laatste bundel zou worden, Herfsttijloos (2016), in een andere mise-en-page:
Ziedaar de bijen, zij vliegen in
en uit, zij zaaien en zij oogsten.
Dit is hun huis, hier wonen zij en
weten zich nu werkelijk bij.
Al een tijdje is er in die zijmuur geen vlieggat meer en binnen in het insectenhuis is er ook geen bezig bijenvolk in en op zijn raten achter glas te zien. Dat maakt het gedicht op die muur voor mij nogal thuisloos hoewel het op zijn plek onder de daklijst is gebleven. Want gaat Van Deels gedicht er niet over dat die bijen daar een echt, dat wil zeggen een mensenhuis hebben of lijken te hebben om daarmee meer dan ooit bij ons te horen?
Toch heb ik, met alle respect* voor de dichter, altijd moeite met het vermenselijken van dieren, met dieren die een huis zouden hebben, "hun huis", en die "wonen", hoewel zonder tafel, bed, toilet, kapstok of televisie. En waarom weten die bijen "zich [daar] nu werkelijk bij"? Ik geloof niet dat bijen überhaupt "weten" dat ze bij zijn. En nu ik toch bij die muur aan het mierenneuken of muggenziften ben: "zaaien" bijen en "oogsten" ze, oogsten ze dus was ze zaaiden? Bijen zaaien helemaal niks, ze bezoeken bloemen om nectar en stuifmeel te verzamelen, daarbij blijft stuifmeel aan hun lijf plakken waarmee een volgende bloem eventueel bevrucht kan raken, maar volgens mij zijn de bijen zich daarbij van geen kwaad of weldaad of vooropgezet anthophilaans plan bewust. Ik neem aan dat Van Deel, dat Tom - als ik hem even zo mag noemen - dat ook heel goed geweten heeft.
Wellicht gaat zijn korte gedicht dan ook veeleer over het mensengebouw dat voor een klein deel als behuizing voor een bijenvolkje is ingericht? Nee, was ingericht. Ik kan het de bijen zelf dus helaas niet meer voorleggen. In elk geval maakt het gedichte vlieggat onder het gedicht dat gedicht nu nogal zweverig. De bijen en hun woning moeten terug!
____________
* In 2014 mocht ik nog een aantal gedichten van T. van Deel op HET MOMENT plaatsen.